Giống vải PH40 là giống vải có nguồn gốc tại xã Phú Hộ, thị xã Phú Thọ, tỉnh Phú Thọ (cũ). Giống đã được công nhận là giống chính thức theo Quyết định số 5070/QĐ-BNN-TT ngày 31/12/2019 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về việc công nhận giống cây trồng nông nghiệp mới, trong đó có giống vải chín sớm PH40 cho sản xuất tại các tỉnh vùng trung du miền núi phía Bắc.
Mô hình trồng giống vải PH40 do Trung tâm Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo tỉnh Lào Cai trồng tại xã Lâm Giang
Giống vải chín sớm PH40 có nhiều ưu điểm nổi trội hơn so với giống vải khác, cụ thể là so sánh với giống vải chín sớm Hùng Long thì giống vải PH40 sinh trưởng khỏe, quả to, quả hình tim, vỏ quả khi chín có màu đỏ nhung, cùi dày, hạt nhỏ, vị ngọt, mẫu mã quả đẹp, tiềm năng năng suất cao, chất lượng tốt. Theo kết quả nghiên cứu về một số đặc điểm nông sinh học chủ yếu của giống vải chín sớm PH40 so với giống vải chín sớm Hùng Long trên cây vải 12 - 15 tuổi cho thấy: Đặc điểm về hoa, tỷ lệ hoa cái giống PH40 đạt 11,8% cao hơn giống Hùng Long đạt 10,7%. Các chỉ tiêu quả, hạt giữa 2 giống có sự khác biệt khá rõ rệt, trong đó giống PH40 có các trị số lớn hơn giống Hùng Long. Giống PH40 có chiều cao quả đạt 5,56 cm, đường kính quả 4,77 cm, khối lượng quả 54,86 gam, tỷ lệ phần ăn được 71,08%, trong khi đó ở giống Hùng Long các chỉ tiêu này chỉ đạt 4,21 cm; 4,15 cm; 35,71 gam và 70,05%.
Trong sản xuất cây vải hiện tại ở Việt Nam, giống vải thiều Thanh Hà chính vụ chiếm vai trò chủ đạo với gần 80% tổng diện tích, các giống chín sớm chiếm khoảng trên 20%, giống chín muộn có tỷ lệ không đáng kể. Giống vải thiều Thanh Hà chính vụ có thời gian thu hoạch tập trung 15 - 20 ngày giữa, cuối tháng 6, trong khi đó việc bảo quản kéo dài thời gian thu hoạch cũng như chế biến đa dạng sản phẩm vải ở nước ta chưa đáp ứng được đòi hỏi thực tiễn. Điều đó gây áp lực về thời gian cho việc tiêu thụ quả tươi, làm giảm giá trị thương mại cho sản phẩm quả. Để giải quyết vấn đề này, một số giống vải chín sớm đã được đưa vào cơ cấu mùa vụ (vải Phúc Hòa, vải chín sớm Hùng Long, vải U hồng,…) song vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của sản xuất. Việc chọn tạo bổ sung giống vải chín sớm có năng suất và chất lượng tốt, nhằm rải vụ thu hoạch, đa dạng sản phẩm quả, nâng cao hiệu quả kinh tế cho sản xuất, trong bối cảnh hiện nay có ý nghĩa rất quan trọng. Giống vải PH40, không chỉ có đặc điểm chín sớm, giống vải này còn có nhiều đặc điểm quý (sinh trưởng khỏe, năng suất cao, mẫu mã quả đẹp,...), hiện nay giống vải PH40 chưa phổ biến rộng rãi trong sản xuất, nên ít bị áp lực cạnh tranh bởi các sản phẩm vải quả ở các vùng vải truyền thống, nên đã và đang được phát triển ở một số địa phương như: Hải Dương, Bắc Giang, Quảng Ninh.
Để nâng cao năng suất chất lượng cây vải, trước tiên phải có giống tốt và phù hợp với vùng. Giống vải chín sớm PH40 là giống đã được khảo nghiệm đánh giá, được chọn lọc từ các vườn sản xuất tại xã Phú Hộ, tỉnh Phú Thọ (cũ), thích nghi tốt với điều kiện tự nhiên của các tỉnh miền núi phía Bắc và được Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn công nhận là giống chính thức. Một số đặc điểm nông sinh học chủ yếu của giống vải chín sớm PH40: Chín sớm hơn giống vải thiều chính vụ khoảng 20 - 30 ngày, phổ thích nghi rộng, sinh trưởng khỏe (cây 5 tuổi có chiều cao trung bình 2,81 m; đường kính tán 3,85 m), phát sinh 3 đợt lộc/năm; thời gian ra hoa tập trung từ 10/1 đến 12/1 hàng năm; thời gian thu hoạch tập trung từ 20/5 - 25/5, năng suất thực thu trung bình 58,9 kg/cây 12 - 15 tuổi; quả to dao động từ 18 - 20 quả/kg (50 - 55 gam), quả hình tim, màu đỏ nhung, chất lượng tương đối tốt (độ brix 17,5%, đường tổng số 12,3%, vitamin 20,5 mg/100 gam và chất khô 22,7%), tỷ lê phần ăn được trên 70%. Trong những năm gần đây, giống vải này đã được thử nghiệm và mang lại hiệu quả kinh tế cao tại nhiều địa phương như Phú Thọ, Tuyên Quang, Bắc Giang, Quảng Ninh, Hải Dương. Tại Phú Thọ quả vải PH40 đã đáp ứng được yêu cầu của người tiêu dùng và thị trường nên giá bán tại Phú Thọ trong thời gian qua cũng khá cao, dao động từ 30.000 - 50.000 đồng/kg. Tuy nhiên, giống vải chín sớm PH40 được ít người biết đến do diện tích vẫn còn hạn chế và sản lượng còn ít.
Nhằm Ứng dụng tiến bộ kỹ thuật phát triển giống vải chín sớm PH40 theo hướng sản xuất hàng hóa tại tỉnh Yên Bái (cũ), nhằm bổ sung giống vải có năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế vào cơ cấu giống cây ăn quả của tỉnh. Từ năm 2024, Trung tâm Ứng dụng, kỹ thuật, thông tin khoa học và công nghệ tỉnh Yên Bái (nay là Trung tâm Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo tỉnh lào Cai) đã thực hiện dự án “Ứng dụng tiến bộ kỹ thuật phát triển giống vải chín sớm PH40 theo hướng sản xuất hàng hóa tại tỉnh Yên Bái”. Dự án được triển khai trong 3 năm, từ năm 2024 đến năm 2027.
Dự án được triển khai thành công sẽ góp phần giúp tăng năng suất lao động và giảm chi phí đầu vào. Sử dụng đất hiệu quả hơn thông qua chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Cây trồng được lựa chọn phù hợp với tiểu vùng sinh thái tại địa phương, có tiềm năng tạo nên những loại sản phẩm đặc sản của vùng, tạo nên những lợi thế cạnh tranh của sản phẩm. Qua đó, tạo nguồn thu nhập ổn định, lâu dài cho người dân, giúp người dân sử dụng có hiệu quả nguồn tài nguyên đất, bảo vệ môi trường sinh thái.
Hoàng Minh Tuân
Trung tâm Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo tỉnh Lào Cai
