Thực hiện cải cách hành chính là trách nhiệm của Nhà nước, chính quyền địa phương và nhân dân. Giữa ba chủ thể này có mối quan hệ mật thiết, tác động qua lại, tương hỗ lẫn nhau. Khi các chủ thể này cùng hướng đến một mục tiêu và cùng ứng dụng một phương pháp, một công cụ chung thì mục tiêu cải cách hành chính sẽ nhanh chóng đạt được. Ngược lại, nếu cải cách chỉ được tiến hành từ một phía, chắc chắn cải cách hành chính sẽ là một chặng đường dài khó khăn. Nhà nước là chủ thể ban hành chương trình, mục tiêu quốc gia về cải cách hành chính. Vì vậy, hiệu quả cải cách hành chính và quá trình xây dựng chính quyền số phụ thuộc vào những cố gắng, nỗ lực của hai chủ thể là chính quyền và nhân dân.
Cán bộ Trung tâm phục vụ hành chính công xã Hạnh Phúc hướng dẫn người dân thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến
Cải cách hành chính là đơn giản hóa hệ thống văn bản, quy định, biện pháp, cách thức tiến hành, sửa đổi, cải tiến nền hành chính nhà nước về: thể chế, cơ cấu tổ chức, cơ chế hoạt động, chế độ công vụ, quy chế… Những sửa đổi này được thực hiện theo kế hoạch, có mục tiêu nhất định và xác định bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Với vai trò ban hành thể chế, chính sách, Nhà nước xác lập tính chất nền hành chính, quản lý tổng thể nền hành chính, bảo đảm cho nền hành chính quốc gia vận hành nhịp nhàng, đồng bộ. Nhà nước có chức năng quy định, xác lập cấp độ, nhiệm vụ, thẩm quyền của chính quyền các địa phương trong mối quan hệ hài hòa với nền hành chính quốc gia.
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, trước yêu cầu phát triển của chính phủ số, kinh tế số, xã hội số, công dân số,… như hiện nay, Chính phủ là cơ quan xây dựng kết cấu hạ tầng công nghệ thông tin hiện đại, đồng bộ trong cả nước. Đây là cơ sở dữ liệu quốc gia, đầu mối kết nối các địa phương và là cở sở để thực hiện nhiệm vụ quản lý xã hội, quản lý công dân…
Về cơ bản, cải cách hành chính không làm thay đổi bản chất của hệ thống hành chính, mà mục tiêu là làm cho hệ thống này hoạt động hiệu quả hơn, phục vụ nhân dân tốt hơn. Về khía cạnh là người thụ hưởng các dịch vụ hành chính công, vấn đề đặt ra là công dân cần phải nâng cao khả năng, nhận thức, hiểu biết, theo kịp trình độ phát triển của xã hội và công nghệ thông tin hiện đại, cụ thể là nâng cao trình độ hiểu biết pháp luật, khả năng cập nhật các quy định mới, hiểu rõ quyền và nghĩa vụ, trách nhiệm của công dân, cũng như trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong việc cung ứng dịch vụ hành chính công. Hơn nữa, công dân cần có đủ khả năng sử dụng công nghệ thông tin để nắm bắt tình hình, thông tin kinh tế - xã hội, cải cách hành chính trên hệ thống thông tin điện tử và sử dụng các dịch vụ công được thực hiện trên nền tảng công nghệ thông tin hiện đại. Năng lực của chủ thể hưởng thụ nền hành chính đóng vai trò quan trọng đối với hiệu quả của các chương trình cải cách hành chính. Nếu nền hành chính được trang bị hệ thống hiện đại, đội ngũ cán bộ thực thi công vụ chuyên nghiệp, nhưng người dân - đối tượng thụ hưởng - không có khả năng tiếp cận, sử dụng công nghệ hiện đại thì hiệu quả của những chương trình cải cách sẽ bị hạn chế. Do vậy, với đặc thù là tính tương tác của các thiết bị công nghệ trên nền tảng internet, sự phát triển đồng bộ về năng lực cung ứng, tiếp cận công nghệ thông tin hiện đại của cả ba chủ thể này mới có thể phát huy hiệu quả trong việc cải cách hành chính.
Để cải cách, xây dựng chính quyền số, góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, phục vụ nhân dân, tiếp cận từ góc độ ba chủ thể, cần thực hiện một số giải pháp sau:
Một là, bên cạnh việc ban hành những kế hoạch, chương trình phục vụ cải cách tổng thể nền hành chính quốc gia, Chính phủ cần có cơ chế, chính sách đặc thù đáp ứng yêu cầu phát triển của các địa phương qua từng giai đoạn, từng thời kỳ, đồng thời cần tập trung vào hai vấn đề cơ bản là: hỗ trợ, tạo điều kiện cho các địa phương trong việc đào tạo, bồi dưỡng, tạo dựng nguồn nhân lực chất lượng cao và tạo cơ chế tài chính để phát triển đầu tư, hoàn thiện hệ thống hạ tầng kỹ thuật công nghệ thông tin đến cơ sở.
Hai là, các địa phương phải chủ động trong việc thực hiện các chương trình, nghị quyết của Chính phủ về xây dựng chính phủ số, xã hội số, công dân số… Cần tập trung đầu tư xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu đáp ứng yêu cầu hoạt động thông suốt trong tổng thể hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia; bảo đảm sự vận hành thông suốt của các phần mềm phục vụ đổi mới công tác quản lý, điều hành của chính quyền các cấp; rà soát, tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn trong cải cách nền hành chính, thủ tục hành chính, thực hiện cơ chế một cửa, một cửa liên thông…
Ba là, đối với người dân, trước mắt, cần đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền, đồng thời triển khai những chương trình phổ biến, hướng dẫn người dân về những vấn đề liên quan đến thủ tục hành chính; bố trí công chức thường trực hỗ trợ người dân trong quá trình thực hiện thủ tục hành chính, cần triển khai các chương trình giáo dục công nghệ thường xuyên, đồng bộ với chương trình giáo dục pháp luật, trang bị cho người dân khả năng sử dụng công nghệ nhất định để thực hiện các giải pháp công nghệ phục vụ nhu cầu thực hiện các thủ tục hành chính.
Hoàng Minh Tuân
Trung tâm Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo tỉnh Lào Cai
