Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ, chuyển đổi số đã trở thành một xu thế tất yếu và là chìa khóa để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Ngành Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng (TCĐLCL) tại Việt Nam không nằm ngoài xu thế này. Việc chuyển đổi số trong lĩnh vực TCĐLCL không chỉ giúp tối ưu hóa quy trình và nâng cao hiệu quả quản lý, mà còn tạo ra một nền tảng vững chắc để thúc đẩy phát triển kinh tế số và hội nhập quốc tế.
Năm 2024, Bộ khoa học và Công nghệ ban hành Quyết định số 455/QĐ-BKHCN ngày 25/3/2024 phê duyệt Đề án chuyển đổi số ngành tiêu chuẩn đo lường chất lượng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, qua đó ngành TCĐLCL đã có những bước đi tích cực trong việc ứng dụng công nghệ số. Nhiều cơ quan quản lý và doanh nghiệp đã bắt đầu triển khai các hệ thống quản lý dữ liệu số cùng phần mềm chuyên dụng để tự động hóa quy trình kiểm định, hiệu chuẩn và cấp giấy chứng nhận. Các cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và kết quả đo lường cũng dần được số hóa, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tra cứu và quản lý thông tin.
Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động đo lường giúp giảm thiểu sai sót do con người, rút ngắn thời gian thực hiện và nâng cao độ chính xác. Ví dụ, các thiết bị đo lường hiện đại có khả năng truyền dữ liệu không dây, cho phép thu thập và phân tích thông tin từ xa, góp phần xây dựng hệ thống đo lường thông minh. Tương tự, trong lĩnh vực tiêu chuẩn, các văn bản pháp luật và tiêu chuẩn quốc gia đang được số hóa và đưa lên các nền tảng trực tuyến, giúp các doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận và cập nhật quy định mới nhất. ví dụ điển hình về nỗ lực chuyển đổi số trong lĩnh vực này là tại tỉnh Lào Cai. Là một tỉnh vùng cao, Lào Cai đã và đang nỗ lực ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động quản lý nhà nước về TCĐLCL. Các văn bản, quy trình và kết quả kiểm định, hiệu chuẩn đã được số hóa và lưu trữ trên hệ thống điện tử. Tỉnh cũng chú trọng hỗ trợ các doanh nghiệp địa phương, đặc biệt là các sản phẩm OCOP, trong việc áp dụng công nghệ số để quản lý chất lượng sản phẩm.
Trong những năm gần đây chuyển đổi số ngành TCĐLCL mang lại nhiều cơ hội lớn. Nó giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, giảm các thủ tục hành chính rườm rà, tạo môi trường kinh doanh minh bạch hơn cho doanh nghiệp. Các nền tảng số hóa còn giúp kết nối dữ liệu giữa các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp, tạo ra một hệ sinh thái TCĐLCL đồng bộ và hiệu quả. Cuối cùng, việc số hóa giúp Việt Nam dễ dàng hội nhập với các chuẩn mực quốc tế, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại xuyên biên giới.
Tuy nhiên, quá trình này cũng đối mặt với không ít thách thức. Hạ tầng công nghệ thông tin tại một số địa phương và đơn vị vẫn còn hạn chế và chưa đồng bộ. Nguồn nhân lực có trình độ cao về công nghệ thông tin và kiến thức chuyên ngành TCĐLCL cũng còn thiếu. Ngoài ra, vấn đề an ninh mạng và bảo mật dữ liệu là một yếu tố then chốt cần được quan tâm để bảo vệ thông tin quan trọng. Đối với Lào Cai, thách thức còn mang tính đặc thù. Hạ tầng viễn thông ở một số khu vực vùng sâu, vùng xa còn hạn chế, ảnh hưởng đến việc kết nối và truyền tải dữ liệu. Đồng thời, trình độ nhận thức và khả năng ứng dụng công nghệ của một bộ phận người dân và doanh nghiệp nhỏ còn hạn chế.
Trong thời gian tới để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số, cần có sự phối hợp chặt chẽ từ nhiều phía. Về phía Nhà nước, cần có chính sách đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng công nghệ, xây dựng các cơ sở dữ liệu quốc gia tập trung và liên thông. Đồng thời, cần ban hành các quy định và tiêu chuẩn kỹ thuật về dữ liệu để đảm bảo tính đồng nhất và khả năng tương thích. Về phía các cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp, việc đầu tư vào công nghệ, đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ là yếu tố then chốt. Việc hợp tác với các đối tác công nghệ uy tín để triển khai các giải pháp số hóa chuyên sâu cũng là một hướng đi hiệu quả.
Chuyển đổi số ngành TCĐLCL tại Việt Nam không chỉ là một xu hướng mà còn là một yêu cầu cấp bách. Đây là đòn bẩy quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của các sản phẩm, hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế, đồng thời góp phần xây dựng một nền kinh tế số vững mạnh và bền vững./.
Đào Trọng Tuấn
Trung tâm Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo tỉnh Lào Cai
