Nghị định số 332/2025/NĐ-CP quy định chi tiết và biện pháp thi hành một số điều của Luật Năng lượng nguyên tử về bảo đảm an toàn bức xạ, an toàn, an ninh, thanh sát hạt nhân, thông báo, khai báo, cấp phép, thanh tra, kiểm tra về an toàn bức xạ và hạt nhân, ứng phó sự cố bức xạ, sự cố hạt nhân và bồi thường thiệt hại hạt nhân được ban hành ngày 18/12/2025 và chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, thay thế cùng lúc Nghị định số 142/2020/NĐ-CP và Nghị định số 07/2010/NĐ-CP. Việc hợp nhất này giúp đồng bộ hóa các quy định về an toàn bức xạ, hạt nhân và thủ tục cấp phép vào một đầu mối duy nhất. Đây được đánh giá là một cuộc cải cách lớn, chuyển dịch mạnh mẽ từ phương thức quản lý hành chính bằng hồ sơ giấy truyền thống sang quản lý số hóa toàn diện, chuẩn hóa năng lực nhân sự chuyên sâu và siết chặt công tác kiểm tra thực địa.
Một số điểm mới trọng tâm của Nghị định số 332/2025/NĐ-CP (Nghị định 332) bao gồm: Nâng cấp tiêu chuẩn thanh tra và phân cấp quản lý; siết chặt điều kiện đối với nhân sự ngành bức xạ; ban hành khung quy định chi tiết về quản lý và an ninh nguồn phóng xạ; và đặc biệt là thay đổi phương thức quản lý nhà nước thông qua việc chuyển đổi số hoàn toàn, cho phép cơ quan quản lý giám sát dữ liệu an toàn bức xạ từ xa thay vì chỉ phụ thuộc vào kiểm tra trực tiếp tại cơ sở. Là một trong những đối tượng chịu tác động trực tiếp từ phạm vi điều chỉnh của Nghị định 332, các cơ sở tiến hành công việc bức xạ cần đặc biệt lưu ý những điểm mới cốt lõi ảnh hưởng trực tiếp đến nghĩa vụ và quy trình vận hành sau đây:
Kỷ nguyên mới về quản lý - bắt buộc số hóa trên Nền tảng số quốc gia. Một trong những thay đổi mang tính bước ngoặt của Nghị định 332 là việc đưa vào vận hành và bắt buộc áp dụng Nền tảng số về an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và an ninh hạt nhân. Các tổ chức được cấp Giấy phép tiến hành công việc bức xạ có nghĩa vụ phải cập nhật dữ liệu trực tuyến định kỳ 06 tháng một lần lên hệ thống Nền tảng số. Nội dung cập nhật bắt buộc bao gồm toàn bộ thông tin về quá trình hoạt động của nhân viên bức xạ, công tác đào tạo an toàn, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ và đặc biệt là kết quả ghi nhận liều chiếu xạ cá nhân định kỳ. Quy định này giúp cơ quan nhà nước thực hiện công tác giám sát, thanh tra dữ liệu từ xa một cách liên thông, minh bạch và kịp thời.
Chuẩn hóa nhân sự chuyên sâu, "Khai tử" chứng chỉ vô thời hạn. Nghị định mới tập trung chuẩn hóa toàn diện năng lực của đội ngũ nhân sự làm việc trong môi trường bức xạ bằng cách thiết lập lại thời hạn của các loại văn bằng, chứng chỉ. Thay vì được cấp "không có thời hạn" như quy định cũ, Chứng chỉ nhân viên bức xạ theo quy định mới sẽ chỉ có thời hạn hiệu lực tối đa là 05 năm. Khi hết thời hạn này, nhân sự bắt buộc phải tham gia khóa đào tạo cập nhật kiến thức để được xem xét cấp đổi, gia hạn. Đối với các chứng chỉ không ghi thời hạn đã được cấp trước ngày 01/01/2026, Nghị định 332 quy định điều khoản chuyển tiếp rất nghiêm ngặt: Các chứng chỉ này chỉ có giá trị sử dụng thêm 05 năm kể từ ngày Nghị định mới có hiệu lực, nghĩa là sẽ chính thức hết hạn vào ngày 31/12/2030. Do đó, các cơ sở tiến hành công việc bức xạ cần chủ động rà soát hồ sơ nhân sự để tổ chức đào tạo lại theo đúng lộ trình pháp lý.
Nâng chuẩn điều kiện đối với cơ sở X-quang chẩn đoán y tế. Đối với các cơ sở y tế đang vận hành thiết bị X-quang chẩn đoán hoặc thiết bị chụp cắt lớp vi tính tích hợp (PET/CT, SPECT/CT), các điều kiện về nhân lực và quy trình an toàn được siết chặt hơn rõ rệt. Thay vì quy định cũ tại Nghị định số 142/2020/NĐ-CP chỉ yêu cầu Người phụ trách an toàn bức xạ có Chứng chỉ nhân viên bức xạ chung, Nghị định mới đặt ra tiêu chuẩn cao hơn khi quy định: Người phụ trách an toàn bức xạ tại các cơ sở X-quang chẩn đoán y tế bắt buộc phải có trình độ từ Cao đẳng trở lên, hoặc phải sở hữu một trong các loại chứng chỉ, chứng nhận chuyên môn liên quan trực tiếp đến kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh và sử dụng thiết bị X-quang y tế.
Ảnh: Cơ sở tiến hành công việc bức xạ - Sử dụng thiết bị chụp cắt lớp vi tính dùng trong y tế (CT scaner)
Quy định chuyên biệt về sự cố y khoa liên quan đến bức xạ. Nghị định 332 đã bổ sung riêng Điều 6 quy định cụ thể về trách nhiệm bảo đảm an toàn bức xạ trong y tế. Theo đó, cơ sở y tế có trách nhiệm ban hành mức liều tham chiếu chẩn đoán, đồng thời lập hồ sơ quản lý và ghi đo liều chiếu đối với những người bệnh được chẩn đoán, can thiệp hoặc điều trị bằng kỹ thuật sử dụng liều chiếu xạ cao. Đặc biệt, nếu xảy ra sự cố y khoa liên quan đến bức xạ, cơ sở bắt buộc phải triển khai ngay các biện pháp can thiệp để giảm thiểu tác hại, xác định nguyên nhân và ước tính liều chiếu bức xạ mà nạn nhân đã nhận. Trong vòng 24 giờ kể từ khi phát hiện sự cố, cơ sở phải thông báo khẩn cấp và phải gửi báo cáo chi tiết trong vòng 05 ngày cho cơ quan chuyên môn giúp Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quản lý nhà nước về năng lượng nguyên tử cùng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, đồng thời tiến hành lập và lưu giữ hồ sơ nghiêm ngặt về sự cố này.
Nghị định số 332/2025/NĐ-CP đánh dấu một bước chuyển mình mang tính chiến lược trong công tác quản lý hoạt động năng lượng nguyên tử tại Việt Nam. Việc chuyển đổi từ phương thức lưu trữ truyền thống sang bắt buộc đồng bộ dữ liệu trên Nền tảng số, kết hợp cùng lộ trình áp dụng thời hạn đối với hệ thống chứng chỉ chuyên môn đã đặt ra những yêu cầu cấp thiết về tính chủ động đối với các đơn vị vận hành. Để đảm bảo tính liên tục, an toàn và hợp pháp trong quy trình hoạt động, các cơ sở tiến hành công việc bức xạ cần khẩn trương rà soát lại toàn bộ điều kiện nhân lực, cơ sở vật chất cũng như các phương án ứng phó sự cố tại đơn vị, từ đó có kế hoạch chuẩn hóa và chuyển đổi số kịp thời, đúng quy định của pháp luật./.
Trương Thu Hằng
Trung tâm Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo tỉnh Lào Cai.
