Với diện tích quế và chè thuộc nhóm dẫn đầu cả nước, Lào Cai đang đứng trước cơ hội lịch sử để gia nhập chuỗi giá trị toàn cầu thông qua "tấm vé thông hành" Halal. Đây không chỉ là giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn về thị trường mà còn là bước đột phá trong tư duy quản lý chất lượng, khẳng định vai trò then chốt của Khoa học (KH) và Công nghệ (CN) trong việc nâng tầm vị thế nông sản bản địa.
Vị thế “người khổng lồ” và bài toán thị trường
Lào Cai kết thúc năm 2025 với những con số kỷ lục trong ngành nông nghiệp, định vị rõ nét vị thế "thủ phủ" của các dòng nông sản đặc sản. Theo thống kê, tổng diện tích quế trên địa bàn tỉnh hiện đạt 147.571,54 ha, chiếm hơn 75% diện tích quế của toàn vùng Trung du và miền núi phía Bắc. Cùng với đó, cây chè cũng khẳng định vai trò trụ cột với 16.082 ha, sản lượng ước đạt 128.970 tấn. Đặc biệt, tỉnh đã hình thành được hơn 2.340 ha chè hữu cơ, tạo tiền đề lý tưởng cho việc áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng cao.
Tuy nhiên, dù sở hữu quy mô “khổng lồ”, nông sản Lào Cai vẫn đối mặt với những rào cản nội tại. Thực trạng “được mùa rớt giá” hoặc khó khăn trong tiêu thụ tại một số vùng chè như các cơ quan báo chí đã phản ánh thời gian qua là một hồi chuông cảnh báo. Việc phụ thuộc vào các thị trường truyền thống, xuất khẩu thô và thiếu các chứng chỉ chất lượng quốc tế đang làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa tỉnh nhà. Trong bối cảnh đó, thị trường Halal - với hơn 2 tỷ người tiêu dùng và giá trị thương mại dự kiến đạt hàng nghìn tỷ USD - chính là "cửa ngõ" mới đầy hứa hẹn.
Hành lang pháp lý: Kim chỉ nam cho sự bứt phá
Nhận diện được tầm quan trọng của tiêu chuẩn Halal, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 127/2026/NĐ-CP ngày 06/4/2026 về quản lý chất lượng và chính sách phát triển sản phẩm, dịch vụ Halal. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhất từ trước đến nay, tạo cơ sở cho việc quản lý và thúc đẩy ngành hàng này tại Việt Nam.
Ngay sau đó, ngày 22/4/2026, Uỷ ban nhân dân (UBND) tỉnh Lào Cai đã ban hành Công văn số 3077/UBND-NC về việc triển khai thực hiện Nghị định 127/2026/NĐ-CP. Văn bản này không chỉ thể hiện sự nhạy bén của lãnh đạo tỉnh trong việc nắm bắt xu hướng toàn cầu mà còn định hình một lộ trình rõ ràng, giao nhiệm vụ cụ thể cho các sở, ngành nhằm biến tiềm năng thành lợi thế cạnh tranh thực tế.
Sở Khoa học và Công nghệ: Hạt nhân trong hành trình “Halal hóa” nông sản
Trong chiến lược đưa tiêu chuẩn Halal vào đời sống sản xuất tại Lào Cai, Sở KH và CN được UBND tỉnh xác định là đơn vị chủ trì, đóng vai trò "kiến trúc sư" trưởng trong việc xây dựng hệ sinh thái chất lượng. Vai trò này được thể hiện qua ba trụ cột chính:
Thứ nhất: Quản lý nhà nước và chuẩn hóa tiêu chuẩn kỹ thuật
Tiêu chuẩn Halal không chỉ đơn thuần là vấn đề tôn giáo mà thực chất là hệ thống quản lý an toàn thực phẩm cực kỳ khắt khe. Sở KH và CN có nhiệm vụ phổ biến, hướng dẫn doanh nghiệp và HTX hiểu đúng về tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình kiểm soát nguồn nguyên liệu và ngăn chặn nhiễm chéo. Đây là bước đầu tiên để thay đổi tư duy sản xuất từ "năng suất" sang "chất lượng chuẩn quốc tế".
Thứ hai: Đòn bẩy từ Truy xuất nguồn gốc và Số hóa
Một trong những yêu cầu cốt lõi của chứng chỉ Halal là tính minh bạch. Lào Cai đã đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% sản phẩm quế sẽ được số hóa và truy xuất nguồn gốc. Sở KH và CN là đơn vị tiên phong trong việc hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng hệ thống mã số mã vạch, gắn mã vùng trồng và ứng dụng nền tảng số để minh bạch hóa nhật ký sản xuất. Khi khách hàng tại Dubai hay Jakarta quét mã QR trên gói chè Lào Cai và thấy được toàn bộ quy trình sạch từ nương chè đến nhà máy, đó chính là lúc giá trị nông sản được khẳng định.
Thứ ba: Đổi mới sáng tạo và xác lập quyền sở hữu trí tuệ
Halal là thị trường đòi hỏi sự sáng tạo không ngừng. Để không lỗi nhịp, Sở KH và CN thúc đẩy các nhiệm vụ nghiên cứu, chuyển giao công nghệ chế biến sâu. Từ cây quế, thay vì bán vỏ khô, tỉnh hướng tới các sản phẩm tinh dầu, dược phẩm đạt chuẩn Halal. Đồng thời, việc hỗ trợ doanh nghiệp đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp tại các thị trường Hồi giáo là nhiệm vụ sống còn để bảo vệ thương hiệu nông sản Lào Cai trên trường quốc tế.
Tầm nhìn chiến lược cho tương lai
Lào Cai không chỉ hướng tới việc bán sản phẩm, mà còn tham vọng xây dựng một "thương hiệu địa phương minh bạch". Việc tích hợp tiêu chuẩn Halal vào hơn 147.000 ha quế và 16.000 ha chè sẽ tạo ra một hệ sinh thái kinh tế bền vững.
Hơn nữa, tầm nhìn của tỉnh còn mở rộng sang Du lịch Halal. Khi các cơ sở lưu trú và dịch vụ ăn uống tại Sa Pa hay Bắc Hà đạt được chứng nhận Halal, Lào Cai sẽ trở thành điểm đến ưu tiên của dòng khách quốc tế cao cấp từ các nước Hồi giáo, tạo ra sự cộng hưởng giữa nông nghiệp và dịch vụ du lịch.
Thách thức về thị trường và rào cản kỹ thuật là có thực, nhưng với sự vào cuộc quyết liệt của hệ thống chính trị qua Công văn 3077/UBND-NC và vai trò dẫn dắt về khoa học - công nghệ, Lào Cai đang tự tin mở cánh cửa vào thị trường Halal.
Sự kết hợp giữa nội lực dồi dào của "thủ phủ" quế, chè và tinh thần đổi mới sáng tạo sẽ là chìa khóa để nông sản Lào Cai vươn xa. Hành trình này không chỉ mang lại lợi nhuận cho doanh nghiệp mà còn góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển kinh tế hài hòa, bản sắc và hạnh phúc cho nhân dân các dân tộc trong tỉnh. Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp tục là điểm tựa vững chắc, đưa nông sản Lào Cai khẳng định giá trị trên bản đồ thế giới.
Phan Thị Thu Thuỷ - Trung tâm Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo tỉnh Lào Cai
