Công ty TNHH Yamazaki Việt Nam (Công ty) là Công ty liên doanh giữa Công ty Cổ phần Yên Thành và Công ty Cổ phần Yamazaki Nhật Bản được thành lập và đi vào hoạt động từ năm 2021, đến năm 2024 đã bổ sung thêm nhà đầu tư thứ ba là Công ty TNHH Marumatsu Bussan (Nhật Bản). Nhà máy chế biến măng Bát độ đặt tại xã Hưng Khánh, tỉnh Lào Cai trên diện tích 2,74 ha, với hai sản phẩm chính là măng muối và măng khô để xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản. Với công suất chế biến măng tươi khoảng 3.000 - 5.000 tấn/năm, với vùng nguyên liệu khoảng 2.000ha măng tre Bát độ tập trung tại các xã xã Hưng Khánh, Lương Thịnh, Chấn Thịnh, Thượng Bằng La của tỉnh Lào Cai (mới). Từ khi đi vào hoạt động đến nay đã ổn định được thị trường tiêu thụ măng tre Bát độ cho Nhân dân trên địa bàn; góp phần nâng cao hiệu của kinh doanh của người dân trồng măng và phát triển quy mô diện tích, năng suất, sản lượng măng của địa phương, tạo thương hiệu măng tre Bát độ của tỉnh nhà trên thị trường quốc tế và giải quyết việc làm cho trên 70 lao động với 85% là nữ chủ yếu người dân tộc thiểu số tại địa phương; thu nhập bình quân năm 2025 là 7 triệu đồng/người/tháng, góp phần tạo an sinh xã hội trên địa bàn.
Hình ảnh: Lãnh đạo Trung tâm Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo tỉnh Lào Cai và Công ty trao đổi kết quả ứng dụng chế phẩm EM
Bên cạnh đó, một trong những nội dung được Công ty đặc biệt quan tâm triển khai là vấn đề xử lý nước thải và rác thải từ quá trình sản xuất, chế biến măng để đảm bảo không gây ôi nhiễm môi trường ở khu vực sản xuất và khu dân cư xung quanh nhà máy. Đối với nước thải ngay từ đầu xây dựng nhà máy đã được đầu tư xây dựng bể xử lý đảm bảo theo đúng quy định, nước trước khi xả ra môi trường đã được xử lý đảm bảo đạt tiêu chuẩn. Đối với rác thải hữu cơ từ quá trình sản xuất, chế biến măng công ty sử dụng phương pháp thu gom, tập kết, phơi khô và đốt. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai phương pháp này gặp rất nhiều khó khăn, thách thức: là tốn rất nhiều nhân công, rác thải rất lâu khô và khó khăn hơn nữa là khi gặp trời mưa kéo dài, độ ẩm cao …
Xuất phát từ những khó khăn, thách thức nêu trên Công ty đã nghiên cứu tìm hiểu các phương pháp xử lý rác thải từ sản xuất, chế biến măng theo hướng hữu cơ, bền vững. Năm 2024 nhận biết ruồi lính đen đã được người dân trên cả nước ứng dụng rộng rãi để lấy ruồi, ấu trùng làm thức ăn chăn nuôi lợn, gà, cá … thay thế bột cá, bột đậu nành. Thức ăn của Ruồi lính đen khá đa rạng từ nguồn phân chăn nuôi, đến các loại rác thải thực phẩm, phụ phẩm nông nghiệp. Vì vậy, Công ty đã triển khai nuôi thử nghiệm Ruồi lính đen trên rác thải măng, diện tích nuôi 200 m2 với phương pháp nuôi trong thùng nhựa, mỗi thùng nhựa chứa được 1m3 rác thải măng, tổng số 60 thùng, kết quả đem lại hết sức khả quan, tích cực. Khả năng sinh trưởng của ấu trùng Ruồi lính đen rất nhanh, phân huỷ mạnh các hợp chất hữu cơ, cứ sau 25 ngày là hoàn thành một chu kỳ nuôi Ruồi lính đen và rác thải qua quá trình nuôi ruồi đã được phân huỷ hoàn toàn và được chuyển ra tiếp tục ủ để làm phân hữu cơ bón cho cây trồng.
Theo tính toán cứ 01 tấn rác thải măng sau 25 ngày nuôi ruồi sẽ thu được 0,2 – 0,3 tấn phân hữu cơ đã được phân huỷ. Trung bình mỗi ngày rác thải từ sản xuất, chế biến măng là 0,7 - 0,8 tấn, với thời gian sản xuất, chế biến măng của công ty khoảng 200 ngày/năm thì lượng rác thải ra là 140 đến 160 tấn. Vì vậy, hằng năm công ty sẽ sản xuất được 35 đến 40 tấn nguồn phân hữu cơ để bón cho cây trồng.
Tuy nhiên, khi nuôi ruồi vẫn tiếp tục phát sinh mùi hôi thối tại khu vực nuôi, năm 2025 được sự tư vấn, chuyển giao của Trung tâm Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo tỉnh Lào Cai Công ty đã ứng dụng chế phẩm EM (Effective Microorganisms) để xử lý mùi hôi và tăng nhanh độ phân huỷ của rác măng, phương pháp phun trực tiếp vào thùng, mặt sàn nhà nuôi, định kỳ 2-3 ngày/lần và tưới vào đống ủ phân. Theo đánh giá của Công ty ứng dụng thêm chế phẩm EM trong quá trình nuôi ruồi để xử lý rác thải từ sản xuất, chế biến măng đã giảm rõ rệt mùi hôi tại khu vực nuôi, cũng như xung quanh nhà máy.
Nhận biết giá trị của Ruồi lính đen ngoài khả năng phân huỷ rác măng thì ruồi và ấu trùng có nó là nguồn nguyên liệu để chế biến thức ăn trong chăn nuôi, đến nay Công ty đang tiếp tục đầu tư lò xấy, máy nghiền nghiền để chế biến ruồi lính đen làm nguyên liệu đầu vào cho chăn nuôi gia cầm tại công ty (hiện trên thị trường đang bán từ 35.000 - 50.000 đồng/1 kg ruồi khô). Ngoài ra, phương thức nuôi ruồi trong thùng nhựa cũng gặp những khó khăn nhất định, vì vậy công ty đã từng bước chuyển sang phương thức nuôi mới (nuôi trên sàn) sẽ thuận tiện cho quá trình tập kết rác và nuôi ruồi, thu hoạch ruồi. Trong thời gian tới, Công ty sẽ gửi mẫu phân rác măng (thu được từ phương pháp nuôi ruồi lính đen) đi phân tích, để có cơ sở khoa học cho việc nghiên cứu chế biến phân hữu cơ cung cấp cho bà con nông dân chăm sóc bón cho cây tre măng Bát độ.
Với kết quả nghiên cứu ứng dụng của Công ty trong thời gian qua đã đạt được, có thể khảng định kết quả này có tính ứng dụng thực tiễn rất cao, tạo thành chu trình khép kín, đen lại hiệu quả cả về môi trường và hiệu quả kinh tế và có thể nói phương pháp nuôi Ruồi lính đen để xử lý rác từ sản xuất, chế biến măng là mô hình mới, duy nhất trên địa bàn tỉnh Lào Cai. Theo số liệu thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai, năm 2025 cây tre măng trên địa bàn tỉnh Lào Cai đã phát triển với quy mô lớn, đạt trên 7.257 ha, có khoảng gần 5 nghìn ha tre măng đang cho thu hoạch măng ổn định; năng suất bình quân đạt 20-25 tấn/ha/năm. Tổng sản lượng măng tươi toàn tỉnh trong năm 2025 đạt trên 100 nghìn tấn, chu kỳ sản xuất dài từ 20 đến 30 năm, là sinh kế lâu dài, ổn định của người dân. Hiện nay, theo thống kê trên địa bàn tỉnh có khoảng 3 doanh nghiệp tham gia thu mua, chế biến và trên 10 cơ sở chế biến sơ cấp lượng rác thải từ sản xuất, sơ chế, chế biến măng là rất lớn nên cần phổ biến, tuyên truyền để nhân rộng mô hình này áp dụng vào xử lý rác thải từ sản xuất, sơ chế, chế biến măng nói riêng, cũng như các phế phụ phẩm khác trong sản xuất nông nghiệp nói chung. Từ đó càng khẳng định câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Khoa học phải từ sản xuất mà ra và phải trở lại phục vụ sản xuất” là hoàn toàn đúng đắn cho đến tận bây giờ và mai sau./.
Lê Xuân Thành
Trung tâm Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo tỉnh Lào Cai
