Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực nền tảng cho tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Việc triển khai Nghị quyết 57 không chỉ là thực hiện một chủ trương lớn, mà còn là quá trình kiến tạo mô hình phát triển mới, trong đó Nhà nước đống vai trò dất dắt, tái thiết cách thức tổ chức và thúc đẩy phát triển. Trên tinh thầnđó, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 193 và sửa đổi Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, xác định đổi mới sáng tạo ngang hàng với nghiên cứu khoa học, đồng thời hoàn thiện cơ chế rỉ ro và quỹ hỗ trợ, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho hoạt động khoa học và công nghệ.
Ảnh minh họa: Hội đồng Tư vấn xác định nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh năm 2026
Năm 2025, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lào Cai đã triển khai 65 nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh; nghiệm thu thành công 38 nhiệm vụ; có 28 bài báo cáo khoa học được công bố trên các tạp chí quốc gia và quốc tế, các chỉ tiêu đều vượt so với kế hoạch đặt ra. Các nhiệm vụ khoa học được triển khai bám sát định hướng phát triển của tỉnh, có tính khả thi cao; tỷ lệ kết quả được duy trì ứng dụng và nhân rộng đặt 40%, đáp ứng yêu cầu đề ra, trong đó nhiều đề tài đạt được kết quả nổi bật, có tác động thiết thực đến phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Trong lĩnh vực nông nghiệp, các kết quả nghiên cứu khoa học đã góp phần quan trọng nâng cao giá trị sản phẩm, phục vụ hiệu quả chương trình phát triển nông nghiệp hoang hóa và OCOP của tỉnh, đặc biệt tại Bắc Hà, Sa Pa, Bat Xát. Nổi bật là việc nghiên cứu, chọn tạo và đưa vào sản xuất đại trà hai giống lúa mới LC26 và LC268, được Bộ Nông nghiệp và PTNN công nhận lưu hình, giúp tỉnh chủ động nguồn giống chất lượng cao. Nhiều quy trình sản xuất an toàn, hữu cơ, VietGAP đã được xây dựng và áp dụng cho các sản phẩm chủ lực như chè, lê VH6, mận Tả Van, cá Hồi, cá Tầm Sa Pa; đồng thời bổ sung các giống nhãn mới cho năng suất, chất lượng cao. Song song với đó, việc xây dựng và bảo hộ sở hữu trí tuệ cho các sản phẩm nông sản đặc thù đã nâng cao giá trị gia tăng, phát triển thương hiệu, tăng sức cạnh tranh trên thị trường và góp phần cải thiện đời sống người dân nông thôn.
Trong lĩnh vực y tế, tỉnh đã nghiên cứu, tiếp nhận và làm chủ kỹ thuật ghép thận, thực hiện thành công 03 ca ghép (01 ca từ người cho chét não, 02 ca từ người hiến sống0, từng bước đưa ghéo thận trở thành kỹ thuật thường quy tại Bệnh viện Đa khoa Số 2 Lào Cai, mở ra cơ hội sống cho bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối khu vực Tây Bắc và khẳng định bước tiến vượt bậc về năng lực y tế của tỉnh...
Bên cạnh đó, nghiên cứu ứng dụng công nghệ thông tin được triển khai rộng rãi trong số hóa di tích văn hóa, cảnh báo lũ, quản lý thủy lợi và giáo dục – đào tạo, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, phát triển du lịch và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được vẫn còn một số tồn tại, vướng mắc như:
Đặt hàng nhiệm vụ khoa học công nghệ còn dàn trải, chưa thực sự xuất phát từ nhu cầu thị trường và doanh nghiệp, khả năng thương mại hóa và nhân rộng còn hạn chế. Đặc biệt, các ngành chưa thực sự vào cuộc quan tâm ứng dụng nghiên cứu khoa học để giải bài toán của ngành đang vướng của ngành mình.
Ý tưởng nghiên cứu ở một số lĩnh vực còn nặng về “đề tài”, nhẹ về “sản phẩm”. Nhiều nhiệm vụ vẫn dừng ở báo cáo khoa học, quy trình kỹ thuật, thiếu tư duy thiết kế sản phẩm ngay từ khâu xây dựng nhiệm vụ.
Việc liên kết giữa nhà khoa học – doanh nghiệp – cơ quan quản lý còn thiếu chặt chẽ, cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ chưa thực sự hấp dẫn, các tổ chức trung gian hỗ trợ thương mại hóa, bảo hộ sở hữu trí tuệ, kết nối thị trường còn yếu...
Chính vì những tông tại hạn chế đó, Nghị quyết 57 đặt ra yêu cầu then chốt: khoa học và công nghệ phải thực sự trở thành động lực phát triển, nhiệm vụ nghiện cứu phải gắn với đổi mới sáng tạo, ứng dụng và thị trường...
Từ đó cần xác định: Đổi mới nhiệm vụ khoa học công nghệ không chỉ là đổi mới tên gọi, mà là đổi mới tư duy từ “nghiên cứu để có báo cáo” sang “nghiên cứu để có sản phẩm”; Nghiên cứu khoa học của tỉnh phải xuất phát từ bài toán phát triển cụ thể của địa phương, nhất là nông nghiệp đặc hữu, y tế cơ sở, giáo dục vùng cao; Mỗi nhiệm vụ cần được thiết kế như một dự án tạo sản phẩm, có lộ trình ứng dụng, thương mại hóa rõ ràng.
Để đạt được yêu cầu trên cần quan tâm một số phương hướng, giải pháp như: (1) Hoàn thiện thể chế và cơ chế chính sách, bám sát các văn bản hướng dẫn của Trung ương để tham mưu cho HĐND, UBND tỉnh ban hành các chính sách, quy định nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và khuyến khích sự tham gai của mọi đối tượng trong hoạt động nghiên cứu khoa học công nghệ của tỉnh; (2) Ưu tiên nhiệm vụ khoa học và công nghệ trọng điểm, đột phá; (3) Quan tâm bố trí ngân sách, nguồn lực để thực hiện các nhiệm vụ chi cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, ưu tiên cho nhiệm vụ trọng điểm; (4) Đổi mới công tác xác định và đặt hàng nhiệm vụ, Ưu tiên các nhiệm vụ có địa chỉ ứng dụng rõ ràng, có doanh nghiệp hoặc đơn vị sử dụng kết quả tham gia ngay từ đầu, lựa chọn lĩnh vực có lợi thế so sánh của tỉnh; (5) Tăng cường vai trò của doanh ngiệp và các ngành liên quan; (6) Đổi mới cơ chế quản lý và đánh giá nhiệm vụ.
Đổi mới nhiệm vụ nghiên cứu khoa học theo tinh thần Nghị quyết 57 là yêu cầu tất yếu, đồng thồi là cơ hội để khoa học và công nghẹ của tỉnh Lào Cai bứt phá, tạo ra những sản phẩm thực sự có giá trị, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống nhân dân.
Với quyết tâm đổi mới tư duy, cách làm và cơ chế chính sách; với sự đồng hành của các sở, ngành, địa phương, doanh nghiệp và đội ngũ nhà khoa học, ngành khoa học và công nghệ sẽ ngày càng khẳng định vai trò động lực phát triển của tỉnh Lào Cai trong giai đoạn mới.
Hoàng Minh Tuân
Trung tâm Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo tỉnh Lào Cai
